Szanowni Państwo!
W związku z pojawiającymi się pytaniami i wątpliwościami dotyczącymi nowego przedmiotu, który ma być wprowadzony w roku szkolnym 2025/26 – edukacja zdrowotna, chciałbym przedstawić Państwu główne cele oraz treści i tematykę tych zajęć.
Głównymi celami tego przedmiotu to przede wszystkim kształtowanie kompetencji waszych dzieci w zakresie dbałości o zdrowie (w wielu aspektach) przez całe życie, a także rozpoznawania potrzeb zdrowotnych własnych oraz otoczenia i podejmowania działań profilaktycznych (zapobiegawczych), aby unikać kłopotów zdrowotnych. To także wdrażanie do podejmowania zdrowego stylu życia, rozumienia prostych pojęć z zakresu zdrowia i zależności wybranych zjawisk zachodzących w ciele człowieka, zasad funkcjonowania w grupach i działania na rzecz rodziny. Dodatkowo celem jest nauczenie dzieci monitorowania stanu swojego zdrowia i dostrzegania pozytywnych i negatywnych czynników wpływających na samopoczucie człowieka.
Zajęcia mają odbywać się raz w tygodniu przez cały rok szkolny w klasach IV – VII, natomiast w klasie VIII również 1 godzina tygodniowo, ale tylko do końca stycznia.
Uczeń niepełnoletni nie bierze udziału w zajęciach, jeżeli jego rodzice zgłoszą dyrektorowi szkoły w formie pisemnej rezygnację z udziału ucznia w zajęciach. Rezygnację tą składa się w terminie do dnia 25 września danego roku szkolnego.Przedmiot edukacja zdrowotna zastapi przedmiot wychowanie do życia w rodzinie.
Zajęcia edukacji zdrowotnej nie podlegają ocenie i nie mają wpływu na promocję ucznia do klasy programowo wyższej ani na ukończenie szkoły przez ucznia.
Poszczególne treści i tematyka jest podzielona na X działów zarówno w klasach IV-VI jak i w klasach VII-VII. Zagadnienia zawarte w nowym przedmiocie są tymi samymi treściami co w treściach przedmiotu wychowanie do życia w rodzinie, poszerzonymi o działy: Zdrowie psychiczne i Zdrowie środowiskowe.
Dział 1: Wartości i postawy.
Klasy IV – VI
Uczniowie mają zrozumieć, że zdrowie jest wartością na każdym etapie życia człowieka należy się o nie troszczyć. Dowiedzą się na czym polega troska i odpowiedzialności za własne zdrowie. Będą mieli okazuję rozwijać poczucie własnej wartości, nauczyć się jak należy okazywać szacunek i empatię w relacjach międzyludzkich i przyjąć perspektywę drugiego człowieka oraz troszczyć się o świat przyrody.
Klasy VII – VIII
Uczeń zrozumie, że godność człowieka stanowi fundamentalną wartość na wszystkich etapach jego życia i będzie potrafi w imię godności i ludzkiego szacunku akceptować człowieka bez względu na jego indywidualne cechy, choroby, niepełnosprawności. Będzie dbał o poczucie własnej sprawczości w odniesieniu do zdrowia własnego i innych osób oraz stanu środowiska naturalnego i klimatu.
Dział 2: Zdrowie fizyczne.
Uczniowie będą omawiać pojęcia: zdrowia i zdrowy stylu życia. Dowiedzą się jak prawidłowo wykonywać czynności higieniczne (tj. mycie zębów, mycie rąk, mycie twarzy, mycie ciała, mycie włosów, dbanie o czystość bielizny i odzieży). Będą potrafili wyjaśnić, czym jest nadwaga i otyłość, oraz omówić, na czym polega ich profilaktyka, a także wyjaśnić, czym są badania profilaktyczne i badania przesiewowe oraz w jakich grupach i kiedy powinny być wykonywane. Wymienią objawy, które mogą świadczyć o chorobie, w tym: zmiany skórne, bóle brzucha, klatki piersiowej, głowy, wymioty, krew w stolcu. Wyjaśnią, czym są szczepienia. Będą wiedzieć jak przygotować się do wizyty lekarskiej, w tym do wizyty stomatologicznej.
Klasy VII – VIII
Uczeń będzie potrafił omawić czynniki, które wpływają pozytywnie i negatywnie na zdrowie i samopoczucie i wyjaśniał, w jaki sposób sam może wpływać na zdrowie. Będzie znał choroby zakaźne, jakie są drogi ich przenoszenia, w tym droga kropelkowa, płciowa, przez krew, przez kontakt, a także wyjaśniał, jak można ograniczyć ryzyko zakażenia. Będzie potrafił opisać objawy najczęstszych chorób zakaźnych oraz wymienić, które z nich mogą być groźne. Będzie potrafił wyjaśnić, czym są antybiotyki, a także omówić znaczenie szczepień w przeszłości i obecnie, rozróżnić szczepienia obowiązkowe i zalecane i omawić, czym są ruchy antyszczepionkowe, czym jest dezinformacja o szczepieniach i jak ją rozpoznać. Będzie umiał zastosować podstawowe mierniki zdrowia fizycznego oraz ich wartości referencyjne dla swojego wieku, w tym wskaźnik masy ciała (BMI), ciśnienie tętnicze krwi, tętno, stężenie glukozy we krwi, profil lipidowy. Będzie omawiał najczęstsze choroby przewlekłe i cywilizacyjne (np. otyłość, nadciśnienie tętnicze, różne typy cukrzycy, zaburzenia lipidowe, choroby nerek, choroby wątroby, choroby serca, alergie, nowotwory, zaburzenia psychiczne, choroby otępienne).
Dział 3: Aktywność fizyczna.
Te zajęcia mają zachęcić uczniów do systematycznego uczestnictwa w różnorodnych formach aktywności fizycznej, szczególnie na świeżym powietrzu. Uczeń będzie potrafił dobierać strój do panujących warunków atmosferycznych i stosować zasady bezpieczeństwa podczas aktywności fizycznej. Będzie wymieniał korzyści zdrowotne wynikające z aktywności fizycznej, a także promował aktywność fizyczną w grupach rówieśniczych i rodzinie. Dzięki wykorzystaniu technologii informacyjnej będzie potrafił znaleźć miejsca, obiekty i wydarzenia w najbliższej okolicy, które można wykorzystać do podejmowania aktywności fizycznej w sposób bezpieczny i zgodny z jego zainteresowaniami. Na zajęciach nauczy się jak systematycznie wykonywać ćwiczenia relaksacyjne, dla obniżenia stresu. Będzie potrafił wyjaśnić znaczenie snu dla zdrowia fizycznego i psychicznego.
Klasy VII – VIII
Uczeń będzie promował aktywność fizyczną, inicjując, organizując i uczestnicząc w różnorodnych wydarzeniach, projektach i wyzwaniach, które zachęcają do aktywności fizycznej. Zaplanuje i będzie monitorował własną 24-godzinną aktywność, w tym aktywność fizyczną, wypoczynek i sen, także z wykorzystaniem technologii informacyjno- -komunikacyjnych.
Dział 4: Odżywianie.
Uczeń dowie się jak zdrowo się odżywiać żywienia, ze szczególnym uwzględnieniem regularnego spożywania posiłków, w tym dużej ilości warzyw i owoców. Zrozumie jak niekorzystne dla zdrowia jest spożywanie fast foodów i słodyczy). Będzie wiedział jak właściwie się nawadniać. Samodzielnie przygotuje proste, zdrowe posiłki oraz zdrowe przekąski. Będzie potrafił wskazać produkty pochodzenia roślinnego korzystne dla zdrowia. Będzie rozpoznawał oznakowania na etykietach produktów spożywczych, w tym informacje o wartości odżywczej i alergenach, a także wyjaśniać ich znaczenie oraz zastosowanie w wyborze produktów. Pozna podstawowe metody przechowywania żywności, a także pozna zasady właściwego szacowania zapotrzebowania na produkty spożywcze, aby unikać ich marnotrawienia.
Klasy VII – VIII
Uczeń samodzielnie będzie planował i komponował zbilansowane posiłki i przygotuje napój izotoniczny oraz posiłki przedwysiłkowe i powysiłkowe. Będzie wymieniał konsekwencje zdrowotne wynikające z niewłaściwego odżywiania (np. nadwagę, otyłość, insulinooporność, cukrzycę typu 2, choroby układu krążenia). Opisze negatywne skutki stosowania nieprawidłowych diet, nadużywania suplementów, spożywania napojów energetyzujących oraz stosowania środków dopingujących.
Dział 5: Zdrowie psychiczne.
Dziecko będzie potrafiło omówić czym jest zdrowie psychiczne, wymienić czynniki je chroniące oraz te, które zwiększają ryzyko występowania zaburzeń psychicznych. Ponadto będzie umiało rozpoznać i nazywać emocje swoje i innych osób, a także zastosować konstruktywne sposoby radzenia sobie z emocjami, m.in. poprzez techniki uważności.
Wyjaśni pojęcie stresu i jego wpływu na ciało, myśli, emocje, zdolności poznawcze i pozna sposoby radzenia sobie ze stresem. Zrozumie czym jest właściwa samoocena i na czym polega asertywność. Będzie potrafiło określić czym jest przemocy i jak sobie z nią radzić. Pozna pojęcie: zachowania autoagresywne. Będzie potrafiło wskazać miejsca uzyskania pomocy psychologicznej i psychiatrycznej. Nabędzie umiejętności właściwej komunikacji.
Klasy VII – VIII
Uczeń będzie omawiał zależność między emocjami, myślami a objawami fizycznymi i zachowaniem, a także nauczy się analizować swoje zachowanie, uczucia i potrzeby w różnych sytuacjach pod kątem budowania poczucia własnej wartości.
Dział 6: Zdrowie społeczne.
Uczeń będzie potrafił wyjaśnić pojęcia: koleżeństwo, przyjaźń, zauroczenie, zakochanie, miłość, a także rozpoznaje niewłaściwe zachowania w tych relacjach. Będzie wymieniał i omawiał funkcje rodziny i opisywał przejawy jej prawidłowego funkcjonowania. Zrozumie, że w życiu mogą zachodzić zmiany mogące występować w rodzinach, w tym separację, rozwód, wejście rodziców w nowe związki, adopcję, rodzicielstwo zastępcze, pojawienie się rodzeństwa, chorobę i śmierć, a także wymieniać sposoby radzenia sobie w takich sytuacjach.
Klasy VII – VIII
Potrafi wyróżnić oznaki zakochania, a także odróżnić zakochanie od popędu seksualnego oraz od miłości, a także miłość młodzieńczą od miłości dojrzałej. Potrafi nawiązać i utrzymać relacje, dbając o swoje potrzeby, jednocześnie szanując potrzeby innych osób.
Dział 7: Dojrzewanie.
Dziecko będzie omawiało zagadnienia związane ze zmianami zachodzącymi w okresie dojrzewania należącymi do normy medycznej, w tym różne tempo wzrostu, zmianę sylwetki, ginekomastię, nocne polucje, mutację, wzmożone pocenie się, zmianę zapachu, mimowolne erekcje, owłosienie, wzrost piersi, pojawienie się miesiączki, trądzik, a także odbiegające od normy medycznej, w tym przedwczesne lub opóźnione dojrzewanie, stulejkę, nieprawidłową wydzielinę z pochwy, nieprawidłowości związane z miesiączkowaniem. Będzie potrafiło wymienić i stosować zasady higieny osobistej związanej ze zmianami okresu dojrzewania, higieny skóry twarzy, higieny całego ciała, w tym narządów płciowych.
Klasy VII – VIII
Uczeń potrafi omówić cele rozwojowe i wyzwania etapu dojrzewania oraz kolejnych etapów życia człowieka, w tym menopauzy, andropauzy, starości, a także czynniki wpływające na prawidłowy rozwój płciowy, monitorować stan swojego ciała oraz identyfikuje możliwe nieprawidłowości i urazy układu moczowo- -płciowego, w tym endometriozę, adenomiozę, zespół policystycznych jajników, nietrzymanie moczu, skręt jądra, złamanie prącia, wnętrostwo, spodziectwo, załupek.
Dział 8: Zdrowie seksualne.
Uczeń będzie potrafił scharakteryzować pojęcia: zdrowie seksualne, seksualność i omawiać ich rolę w życiu człowieka. Pozna budowę i podstawowe funkcje narządów płciowych wewnętrznych i zewnętrznych oraz wyjaśni proces zapłodnienia i wymieni najważniejsze fakty dotyczące przebiegu ciąży, porodu oraz opieki nad noworodkiem. Zrozumie czym jest autonomia cielesna oraz to, w jaki sposób asertywnie o nią dbać, a także wymieni rodzaje zachowań dorosłego lub rówieśnika, które są przekroczeniem granic intymnych.
Klasy VII – VIII
Potrafi wyjaśnić pozytywne znaczenie ludzkiej seksualności, omawić pojęcie popędu seksualnego i jego zmian w okresie dojrzewania, a także wymienić powody podjęcia aktywności seksualnej oraz konsekwencje z nią związane. Będzie potrafił omówić pojęcie orientacji psychoseksualnej i kierunki jej rozwoju, a także wyjaśnić kryteria świadomej zgody, Zidentyfikuje elementy seksualizacji oraz presji związanej z podjęciem aktywności seksualnej obecne w mediach społecznościowych, środkach masowego przekazu, kulturze młodzieżowej oraz we własnym otoczeniu, a także wymienia sposoby przeciwdziałania im i radzenia sobie z nimi; omawia elementy dojrzałego, świadomego i odpowiedzialnego przygotowania się do inicjacji seksualnej. Będzie potrafił wymienić konsekwencje przedwczesnej inicjacji seksualnej.
Dział 9: Zdrowie środowiskowe.
Dziecko będzie omawiało wpływ jakości środowiska naturalnego na zdrowie człowieka, w tym zanieczyszczenia powietrza i wód, zmniejszenie ilości terenów zielonych, zmiany klimatu. Będzie potrafiło wyjaśnić, jak wzrost średniej globalnej temperatury wpływa na zdrowie i warunki życia człowieka. Dzięki technologii informacyjnej sprawdzi aktualny stan zanieczyszczenia powietrza. Wyjaśni, dlaczego kontakt z naturą jest istotny dla zdrowia, a także czym jest odpowiedzialność za zwierzęta domowe, jak również za dziką przyrodę i ekosystemy.
Klasy VII – VIII
Uczeń będzie opisywał, jak zmiany klimatu i degradacja środowiska naturalnego wpływają na zdrowie indywidualne i publiczne, wymieniał choroby, które mogą być ich wynikiem, w tym zaburzenia psychiczne, choroby układu oddechowego, układu sercowo-naczyniowego, choroby skóry, a także wskazuje negatywne następstwa ekstremalnych zjawisk pogodowych dla zdrowia.
Dział 10: Internet i profilaktyka uzależnień.
Zdobędzie umiejętność przestrzegania zasad higieny cyfrowej. Omówi definicje zjawiska: niebieskiego światła, szyi SMS-owej, krótkowzroczności w kontekście nadużywania urządzeń ekranowych. Pozna zagrożenia wynikające z niewłaściwego używania technologii informacyjno- -komunikacyjnych, w tym cyberprzemoc, hejt, mowę nienawiści, kreowanie cyberrzeczywistości, zjawisko patostreamingu, uzależnienie od Internetu i gier komputerowych oraz niebezpieczne kontakty w sieci, m.in. uwodzenie w sieci (grooming). Będzie potrafiło omawić korzyści i zagrożenia związane ze sztuczną inteligencją oraz wirtualną rzeczywistością (VR). Zrozumie jakim zagrożeniem jest zażywanie substancji psychoaktywnych, w tym alkoholu, wyrobów tytoniowych, napojów energetyzujących.
Klasy VII – VIII
Uczeń będzie potrafił opisać specyfikę cyfrowych relacji i zachowań i wymienić konsekwencje nadmiernego dzielenia się informacjami osobistymi w Internecie oraz konsekwencje odbioru niewłaściwych treści, takich jak patostreaming, internetowe wyzwania (challenge). Przeanalizuje własną aktywność w Internecie pod kątem potencjalnych zagrożeń (np. cyberprzemocy, hejtu i mowy nienawiści, sekstingu, korzystania z pornografii, uzależnienia od mediów społecznościowych i gier komputerowych). Wymieni konsekwencje zdrowotne i psychospołeczne zażywania substancji psychoaktywnych (np. spożywania alkoholu, używania wyrobów tytoniowych, zażywania narkotyków, nowych substancji psychoaktywnych, leków przyjmowanych w celach innych niż wskazania medyczne, niezgodnie z zaleceniami lekarza i potrzebami zdrowotnymi) oraz korzystania z technologii informacyjno- -komunikacyjnych w szkodliwy dla siebie oraz najbliższego otoczenia sposób.
/-/ Maciej Marzejon
nauczyciel